sobota, 17 czerwca 2017

Łużna (Pustki) - największy galicyjski cmentarz wojenny

Cmentarz nr 123 położony jest na skraju wsi Łużna, na wzgórzu Pustki. Znajduje się on w lesie bukowym. Zajmuje powierzchnię 2,9 ha i należy do największych w Galicji Zachodniej. Koncepcję ogólną cmentarza zaprojektował kierownik artystyczny okręgu IV Jan Szczepkowski, polski rzeźbiarz. Po jego odwołaniu pracę dokończył Słowak Dusan Jurkovic. 


Pustki to wzgórze ofiarne Polaków którzy walczyli w mundurach armii zaborczych, lecz oddali swe młode życie dla Polski...




Cmentarz mieści 875 grobów z czego 829 pojedyńczych i 46 zbiorowych w których pochowano 1201 żołnierzy z tego 574 nieznanych. Żołnierzy armii austro-węgierskiej pochowano 912 (blisko połowa z nich to Polacy), żołnierzy armii niemieckiej pochowano 65 zaś armii rosyjskiej 227.


Poległych pochowano grupowo, przede wszystkim według przynależności państwowej, a w przypadkach gdy to było niemożliwe do ustalenia - dokonano podziału na poszczególne formacje wojskowe.



Przy każdej grupie grobów znajduje się pomnik. Zespoły grobów łączą ścieżki w stromych miejscach przechodzące w kamienne schodki. Mogiły mają kamienne obramowanie, na nich drewniane krzyże i emaliowane tabliczki z nazwiskami poległych. Istnieje również osobna kwatera dla poległych, których przynależności nie rozpoznano...



Na wprost wejścia na cmentarz znajduje się pomnik w kształcie sarkofagu.



Nad cmentarzem górowała drewniana kaplica (gontyna) projektu Dusana Jurkovica. Była koronnym dziełem słynnego architekta. Była uznawana za unikatowy przykład budownictwa cmentarnego na skale europejską. Stąd też jej pożar w dniu 29 czerwca 1985 roku uznano za niepowetowaną stratę dla kultury polskiej. Pozostała po niej jedynie kamienna podmurówka systematycznie niszczona przez przyrodę...
Nekropolia przez lata była bardzo zaniedbana. Niszczały drewniane krzyże, rozkradano je na opał a teren traktowano jako miejsce spacerów. Zaprószenie ognia przez przebywające tam osoby było prawdopodobnie przyczyną tragicznego pożaru. Sprawców jednak nigdy nie wykryto...


Na odbudowę gontyna musiała czekać prawie 30 lat. Czy powodem był brak funduszy na jego odbudowę czy zwykła ignorancja, tego nie wiemy...

Zapoczątkowanie odbudowy gontyny wiąże się z powstaniem Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej. Pomysł ten zrodził się w 2009 roku tak by był dostępny dla turysty w 100 rocznicę wybuchu Wielkiej Wojny.


Uroczyste otwarcie i poświęcenie kaplicy cmentarnej odbyło się 18 października 2014 roku w obecności władz województwa małopolskiego i konsulów państw których obywatele spoczywają na cmentarzu.

Misternie zdobione drzwi wejściowe gontyny


Widok z gontyny w kierunku Łużnej , w oddali Beskid Niski ( od lewej masyw Maślanej Góry oraz Góry Grybowskie)

 Widok z cmentarza w kierunku Gorlic, na wioski Wola Łużańska, Mszanka, w oddali Beskid Niski


 Kamienny krzyż wieńczący grupę grobów


 Krzyż ku pamięci węgierskich bohaterów poległych w czasie I wojny światowej


Typowy krzyż jakich mnóstwo na cmentarzu w Łużnej

Poniżej cmentarza nr 123 znajduje się znacznie mniejszy o numerze 122. Zaprojektował go Jan Szczepkowski. Na cmentarzu pochowani są wyłącznie żołnierze armii rosyjskiej. Jest tutaj 15 grobów zbiorowych i 3 pojedyncze, w sumie pochowano tutaj 154 osoby.

 Brama wejściowa na cmentarz (zdjęcie z wikipedia.org)

 Ściana pomnikowa z liczbą pochowanych żołnierzy (zdjęcie z wikipedia.org)


Cmentarz przeszedł nie dawno remont, ładnie się teraz prezentuje (zdjęcie z wikipedia.org)

Na koniec dzisiejszego wpisu chciałem przywołać dwie inskrypcje które znajdują się wyryte na tej nekropolii:

W życiu rozdzieleni
Śmiercią połączeni
Nikt nie zna ich imienia
Przyjaciele i wrogowie
Kim byli, co znaczyli
Zgasło, minęło
Jedno pozostało pewne:
Ich wierność!



Nad pierwotną gontyną znajdował się taki oto napis : 

Nie lękajcie się 
Sądu Swego Pana
Wy, z wieńcem zwycięzcy na skroni
I porzućcie bojaźń wszelką
Bowiem wysoko ceni Pan
Śmierć Wiernych żołnierzy



Pragnę dodać że w 2016 roku cmentarz ten został wyróżniony prestiżowym Znakiem Dziedzictwa Europejskiego. Jest to elitarne grono gdyż w Europie tylko 29 obiektów ma ten znak, w Polsce zaś tylko 3. Znak Dziedzictwa Europejskiego służy podkreśleniu symbolicznej wartości obiektów, które odegrały znaczącą rolę w historii i kulturze Europy.

Kamil



Źródło :

www.luzna.pl

www.pustki.luzna.pl

www.wikipedia.org

10 komentarzy:

  1. Gontyna niezwykle oryginalna. I swoim kształtem jakby wysyła poległych prosto do nieba.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Jest to jedno z najpiękniejszych dzieł tego projektanta galicyjskich cmentarzy wojennych :) Warto w Beskidzie Niskim zajrzeć właśnie na cmentarze wojenne których jest naprawdę sporo ...

      Usuń
  2. Piękne miejsce, pamiętam je jeszcze sprzed remontu, faktycznie było marnie. Nawet nie było w terenie widać granic kwater cmentarnych.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Próbowaliśmy szukać tego cmentarza kilka lat temu ale nam sie nie udało. Wiedzieliśmy tylko że jest w Łużnej ale nie było żadnych tablic ani porządnej drogi do niego...

      Usuń
  3. No proszę, u mnie Jurkovic, u Was Jurkovic :) Każde jego dzieło mnie zachwyca. A cmentarz cieszy oczy, że wreszcie ktoś się nim zajął (mam nadzieję, że niczego przy okazji remontu nie poplątano, bo i tak się zdarzało :D)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Nie wiemy jak gontyna wygląda w środku bo jest zamknięta... W oryginale można było wejść na piętro oraz znajdowała się w środki piękna rzeźba Chrystusa.

      Usuń
  4. Nic nie wiedziałam o odbudowie gontyny... to naprawdę wspaniale, że udało się to przedsięwzięcie.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Warto się tam wybrać, cmentarz nawet na zwykłym niedzielnym turyście na pewno zrobi wrażenie :)

      Usuń
  5. Tereny dość odległe od nas, ale warte zapisania do odwiedzenia :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Może kiedyś uda się wam zawitać w nasze strony :)

      Usuń

Jeśli spodobał Ci się nasz wpis - zostaw po sobie ślad :)
Dziękujemy za odwiedziny!